دانش کویرشناسی همچون سایر رشته های علمی، با سرعت رو به پیشرفت است و شاخ و برگها و گرایشهای متعددی پیدا کرده است. معنای این حرف آن است که استادان و دانشجویان این رشته برای روزآمد بودن و پیشرفت در این زمینه به حضور مستمر در دل بیابانها و کویرهای کشور نیاز دارند.

از طرفی دانشمندان و کویرشناسان خارجی بسیاری علاقه مند و مشتاق به حضور در مناطق کویری ایران و انجام تحقیقات علمی در زمینه رشته تخصصی خود هستند. هرچند هم اکنون گردشهای علمی متعددی توسط دانشگاه ها و مراکز آموزش عالی برای بردن دانشمندان و دانشجویان به کویر برگزار می شود، با وجود این به نظر می رسد اگر سازمانی خاص، تحت نظر و هدایت و راهنمایی پیشکسوتان این رشته، به امر گردشهای علمی در کویر مبادرت ورزد و آنها را به سامان بیاورد، موضوع گردشگری کویرشناسی با سهولت و هماهنگی بیشتری به اجرا در خواهد آمد.

همان طور که در بخش ابتدایی این گزارش ذکر شد، از گردشگری معمولاً به عنوان یک صنعت یاد می کنند، با این تفاوت که در همه صنایع محوریت با کالای تولید شده است، اما صنعت گردشگری انسان محور است. بنابراین طبیعی است که جهت گیری و سمت و سوی همه برنامه ریزیها و راهکارها در صنعت گردشگری به انسان و ذوق و علاقه او ختم شود.از طرفی در صنعت گردشگری، در عین حال که محوریت با انسان است، خود او نیز مشتری است و این موضوع اهمیت و حساسیت مطلب را دو چندان می کند. ارتقا و توسعه گردشگری کویر به وجود عوامل متعددی بستگی دارد، که کارشناسان و متخصصان این حرفه به مناسبتهای مختلف به آنها اشاره کرده اند و نظرات و پیشنهادهای آنان در رسانه ها و جراید مختلف منتشر شده است. برآیند و جمع بندی این نظرات و پیشنهادها بدین شرح است:

– برنامه ریزی و تدوین سیاستهای کاری لازم از سوی سازمان میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، به منظور استفاده از قابلیتها و ظرفیتهای گردشگری کویر و جذب هرچه بیشتر گردشگران داخلی و خارجی.
– همکاری و تعامل لازم با سازمان گردشگری جهانی ( WTO ) و تطبیق منطقی با استانداردهای این سازمان با در نظر گرفتن ملاحظات بومیان مناطق کویرنشین ایران.
– حمایت کافی و شایسته از دفاتر خدمات مسافرتی و گردشگری در راستای شرح وظایف تعریف شده برای این دفاتر.
– حفظ امنیت و سلامت گردشگران داخلی و خارجی در محورها و مناطق کویری و بیابانی توسط نیروی انتظامی.
– شناسایی محورها و نقاط مناسب و مساعد گردشگری در کویر و تدوین راهکار مناسب به منظور تمرکز کمی و کیفی امکانات در این مناطق، با اهدافی نظیر جلوگیری از پراکنده کاری، اتلاف وقت و سرمایه، خدمات دهی مطلوب تر و تأمین بهتر امنیت گردشگران.
– اقدام در جهت فعال تر شدن دفاتر اطلاع رسانی گردشگری طبیعی و نمایندگی های فرهنگی ایران در خارج از کشور، از طریق برگزاری نشستها، همایشها و تولید محصولات متنوع فرهنگی با محوریت گردشگری کویر.
– ارایه راحت تر تسهیلات بانکی و کمکهای مالی به متقاضیان، در جهت تکمیل و تجهیز امکانات رفاهی.

در حقیقت گردشگری فرصتی است تا با تماشای مظاهر طبیعت و به قول معروف سیر در آفاق، نام و یاد خداوند بزرگ و بلندمرتبه به عنوان خالق همه زیبایی ها در دل و جان زنده شود و همچنین امکان سپری ساختن ساعات و لحظاتی خوش و فرح انگیز فراهم آورده شود که در این ارتباط کویر با قابلیتها و ویژگی هایی که دارد به خوبی این امکان را برای گردشگران خود فراهم می آورد.
کویر یا نمکزار به جایی گفته می شود که در آنجا به واسطه فراوانی نمک هیچ نوع گیاه زراعی روئیده نمی شود. البته در بعضی قسمتهای کویر گیاهانی می رویند که زراعی نبوده و بیشتر کاربرد صنعتی دارند و یا برای چرا و تعلیف دامهایی نظیر بز و شتر مناسب هستند.
به عبارت دیگر کویر جایی است که در آن آبادانی و آب نیست. این در حالی است که کویر بخش بسیار بزرگی از کشورمان را در برگرفته است. کویر مرکزی، کویر مسیله، کویر ریگ جن، کویر یزد و طبس و کویر لوت کویرهای عمده ایران هستند، که هر کدام از آنها شامل قطعات و کویرهای کوچکتری هستند.
روشن است که عده ای از گردشگران، تنها برای دیدن مناظر و چشم اندازهای دلفریب و زیبا به کویر سفر می کنند. این عده با پناه آوردن به سکوت مرموز و ناب کویر، بیتوته کردن در خانه های گلی روستایی و کاروانسراها، دیدن آسمان پر ستاره و خیال انگیز شبهای کویر، بالا رفتن از تپه های نرم شنی و تماشای نمکزاران و قندیلهای نمکی ساعات و لحظات خوش و روح بخشی را تجربه می کنند.
دوستداران طبیعت خود به دو دسته عمده تقسیم می شوند. یک عده کسانی هستند که گردشگر حرفه ای بوده و با همه وجود به طبیعت و مظاهر آن عشق می ورزند و برنامه های منظمی را دنبال می کنند و معمولاً با لوازم و تجهیزات کافی و با شناخت لازم به کویر قدم می گذارند. عده دیگر افرادی هستند که به منظور تفنن و تفریح و تمدد اعصاب و البته با تجهیزات ابتدایی به کویر و بیابان می روند.این عده در همه حال باید مراقب موقعیت خود بوده و توصیه های کارشناسان و راهنمایان محلی را جدی بگیرند، زیرا برای گردشگران مبتدی و آماتور، همواره خطر گم شدن، فرو رفتن در باتلاق، آفتاب زدگی و گزیده شدن توسط جانورانی نظیر مار و عقرب وجود دارد.

 

تپه های شنی و دشتها و جاده های کویری، همواره برای برگزاری مسابقات ورزشی و قهرمانی در رشته های گوناگون جذاب و اشتیاق برانگیز بوده اند.
رالی اتومبیلرانی، موتورسواری، اسکی روی شن، شترسواری و ماراتن پیاده روی در کویر از جمله این رشته ها هستند که به طور منظم و مرتب در تعدادی از کشورهای دارای مناطق بیابانی و کویری برگزار می شوند و خیل ورزشکاران و ورزش دوستان را از همه جای دنیا به این مناطق می کشاند.
معمولاً در چنین مواقعی برگزار کنندگان تورهای گردشگری و مسافرتی در تلاش و جنب و جوش فراوان هستند، تا کار خدمات دهی به شرکت کنندگان در مسابقات و تماشاچیان رقابتهای ورزشی را به بهترین نحو ممکن به انجام برسانند و از خوان گسترده کویر، سودهای کلان و سرشار به جیب بزنند.
این در حالی است که در کشور ما، با وجود برخوردار بودن از دشتهای وسیع و تپه های شنی مساعد، تلاش و تحرک لازم از سوی متولیان امر و بویژه سازمان تربیت بدنی صورت نمی گیرد و یا در حدی است که به چشم نمی آید و ملموس نیست.در این خصوص شاید بتوان به مسابقات رالی اتومبیلرانی اشاره کرد که چند سالی است پا گرفته و در سال گذشته در بیابانهای قم و خراسان برگزار شد، که البته آن هم با مشکلات بسیار و تنها به مدد شوق و عشق شرکت کنندگان سرپا مانده است. این در حالی است که زمزمه برگزاری مسابقات اتومبیلرانی خاورمیانه و حتی قهرمانی جهان در ایران در سالیان قبل مطرح شده بود، که به دلیل بعضی ناهماهنگی ها این موضوع فعلاً منتفی شده است.بر این اساس کارشناسان معتقدند باید مسؤولان و متولیان فدراسیون اتومبیلرانی با جدیت هرچه تمامتر به این مهم بپردازند و موضوع برگزاری مسابقات اتومبیلرانی خاورمیانه و قهرمانی جهان را در ایران اجرایی کنند.
بدیهی است در صورت وقوع چنین امری و به خاطر گستره وسیع علاقه مندان مسابقات اتومبیلرانی، بیابانها و کویرهای ایران برای همیشه مورد توجه برگزار کنندگان این قبیل مسابقات و مسابقات ورزشی دیگر قرار خواهند گرفت و از این نظر تبلیغات بسیار خوب و پرباری در جهت معرفی جاذبه های بیابانها و کویرهای ایران صورت خواهد گرفت و به تبع آن امر گردشگری کویر نیز رشد و رونق قابل ملاحظه ای پیدا می کند.